TamSaha 264. Sayı / Kasım 2026

penaltıcıyı ne kadar bekledi ğ i... Panenka kalecinin gidece ğ ini varsayı- yor. Jorginho onu hareket etmeye davet ediyor. Toney gözünü ondan ayırmıyor. Kane ise vuru ş kalitesiyle kalecinin do ğ ru tahminini bile bo ş a çıkarmaya çalı ş ıyor. Nokta aynı, kale aynı; çözümherkeste ba ş ka. Bizim 11 metre Türkiye futbolunun beyaz noktayla hikâyesinin ba ş langıcında tanıdık bir isimvar. 15 Mart 1959’da Fenerbahçe’nin Bey- koz’u 2-1 ma ğ lup etti ğ i maçta Lefter Küçükandonyadis, Türkiye’nin en üst lig tarihindeki ilk penaltı golünü attı. Böylece ligimizin ilk 11 metre hikâyesi- nin altında “Ordinaryüs”ün imzası vardı. Metin Oktay da beyaz noktadan iz bı- rakanlardan biriydi. 27 Kasım 1963’te Galatasaray, Ş ampiyon Kulüpler Kupa- sı’nda Zürich’i İ nönü Stadı’nda 2-0 yendi. İ ki golü de “Taçsız Kral” attı; ikisi de penaltıdan geldi. Bir Avrupa kupası maçında takımının iki golünü de pe- naltıdan kaydetmesi, Metin Oktay’ın kariyerindeki dikkat çekici ayrıntılar- dan biri olarak kaldı. Benim çocukluk hâfızamda ise penaltı denildi ğ inde Kemal Yıldırımbeliriyor. Ankaragücü formasıyla izledi ğ im Kemal Yıldırım, topa do ğ ru ilerler, tam vuru ş anına yakla ş ırken ko ş usunu yava ş latırdı. Kaleci bir tarafa hareket etti ğ inde topu öbür tarafa bırakırdı. Bugün Jorginho ya da Toney üzerinden uzun uzun anlattı ğ ımız “önce kaleci karar versin” fikrinin ba ş ka bir biçi- mini yıllar önce Türkiye sahalarında izliyorduk. Belki o yıllarda tekni ğ in özel bir adı yoktu. Ama çocuk gözüyle bakınca görülen çok netti: Kemal Yıldırım için penaltı yalnızca topa iyi vurma mese- lesi de ğ ildi; kaleciyi önce karar vermeye zorlama oyunuydu. Aynı ku ş a ğ ın beyaz noktayla özde ş le- ş en isimlerinden Selçuk Yula da pe- naltı kullanırken sergiledi ğ i sâkinlikle hatırlanıyor. Fenerbahçe’nin iki kez gol kralı olan forveti için penaltı, golcülü- ğ ünün önemli parçalarından biriydi. Sonra öyle bir maç geldi ki hâlâ lig tarihinin en sıra dı ş ı rekorlarından birini ta ş ıyor. 1 Ş ubat 1987’de Fenerbahçe, Eski ş e- hirspor’u 4-1 yendi. Sarı-lacivertli- lerin dört golünü de Zafer Tüzün attı. Dördünü de penaltıdan. Üstelik kar ş ısında daha önce formasını giydi ğ i Eski ş ehirspor vardı. Bir oyuncunun Türkiye’nin en üst li- ginde aynı maçta dört penaltıyı gole çevirmesi hâlâ rekor. Maçın kalecisi Rade Zalad ise dördüncü golün ardından hakeme itirazdan kırmızı kart gördü. 80’ler ve 90’larda iki büyük golcü daha beyaz noktaya defalarca yü- rüdü. Hami Mandıralı denildi ğ inde akla önce frikikler ve topu adeta parçalayacakmı ş gibi yaptı ğ ı sert vuru ş lar geliyor. Tanju Çolak ise ceza sahası içindeki bitiricili ğ iyle hâfızalarda. İ kisinin de golcülü- ğ ünde penaltıların önemli bir payı vardı. Be ş ikta ş ’ta ise beyaz noktanın iki tanıdık ismi Feyyaz Uçar ve Rıza Çalımbay’dı. Mevcut Süper Lig kayıtlarına göre Feyyaz, kullandı ğ ı 29 penaltının 24’ünü gole çevirirken Rıza Çalımbay 26 vuru ş ta 22 kez fi- leleri buldu. Feyyaz Uçar golcülü ğ ü- nün, Rıza Çalımbay ise orta sahadaki liderli ğ inin yanına penal- tılardaki ba ş arılarını da eklemi ş ti. Türkiye’ye gelen yabancılar ara- sında ise Brezilyalı Alex de Souza ayrı bir yerde duruyor. Penaltılar- daki so ğ ukkanlılı ğ ı Fenerbahçe taraftarına yıllarca güven verdi. 15 Mayıs 2011’de Ankaragücü kar ş ı- sında bu ustalı ğ ını sıra dı ş ı bir per- formansla gösterdi. Aynı maçta üç kez beyaz noktaya geldi ve üçünü de gole çevirdi. Üstelik o gece top- lambe ş gol atacaktı. Alex için penaltı, yalnızca gol fırsatı de ğ il, ustalı ğ ını ortaya koydu ğ u anlardan biriydi. Lefter’den Alex’e, Metin Oktay’dan Kemal Yıldırım’a yöntemler de ğ i ş ti. Soru ise hep aynı kaldı: Önce kimkarar verecek? 11 metrede yalnız kalmak Penaltının acımasız tarafı burada ba ş lıyor. Gol oldu ğ unda birkaç saniye sonra oyun yeniden ba ş lar. Kaçtı ğ ında ise o birkaç saniye bazen bir futbolcu- nun bütün kariyerinin pe ş inden gelir. İ talyan Roberto Baggio, 1994 Dünya Kupası’nda ülkesini finale ta ş ıyan isimlerin ba ş ındaydı. Ama Brezilya ile oynanan finalin seri penaltıla- rında topu üstten dı ş arı gönderdi- ğ inde turnuvadaki gollerinin önüne tek bir görüntü geçti: Ba ş ı öne dü ş - mü ş Baggio. Yıllar sonra o anı kapanmayan bir yara olarak anlatacaktı. Futbol hâfı- zasının zaman zaman unuttu ğ u ay- rıntı ise ş uydu: Baggio golü atsaydı bile Brezilya’nın hâlâ kullanaca ğ ı bir penaltı vardı. Ancak seri onun vuru ş uyla sona erdi ğ i için foto ğ raf tarihe onun üzerinden geçti. İ ngiliz John Terry için tarih 2008’di, yer Moskova. Ş ampiyonlar Ligi finalinde Manc- hester United ile Chelsea’nin düel- losu penaltılara gitmi ş ti. Portekizli Cristiano Ronaldo kaçırmı ş tı. Terry golü atarsa Chelsea Avrupa ş ampi- yonu olacaktı. Ko ş tu, tamvuru ş sı- rasında aya ğ ı kaydı ve top direkten dı ş arı çıktı. Birkaç vuru ş sonra kupayı Manchester United kaldırı- yordu. Dünyanın en büyüklerinden Arjan- tinli Lionel Messi bile omesafede yalnız kaldı. 2016 Copa América Centenario finalinde Arjantin ile Ş ili 120 dakikayı golsüz tamamladı. Messi seri penaltılarda topu üstten dı ş arı gönderdi. Ş ili kupayı kazandı; Messi maçtan sonra millî takımı bı- rakma kararı aldı ğ ını açıkladı. Daha sonra geri dönecekti ama o gece 11 metre, futbol tarihinin en büyük oyuncularından birinin bile üzerine a ğ ır gelmi ş ti. Penaltıda rakip yalnızca kaleci de ğ ildir. Tribün vardır. Skor tabelası vardır. Geçmi ş vardır. Bir ülkenin beklen- tisi, bir kulübün yıllardır bekledi ğ i kupa vardır. Bütün bunlar tek bir vuru ş a sı ğ abilir. 115 114 Selçuk Yula, penaltıda topu yava ş ça bir kö ş eye yuvarlar ancak vuru ş tan önce kaleciyi çoktan di ğ er kö ş eye göndermi ş olurdu. Penaltının o dönemdeki önemli ustalarından biri Kemal Yıldırım, bir di ğ eri de Zafer Tüzün’dü. Terry golü atarsa Chelsea Avrupa ş ampiyonu olacaktı. Ko ş tu, tamvuru ş sırasında aya ğ ı kaydı ve top direkten dı ş arı çıktı. İ talyan yıldız Brezilya ile oynanan finalin seri penaltılarında topu üstten dı ş arı gönderdi ğ inde turnuvadaki gollerinin önüne tek bir görüntü geçti: Ba ş ı öne dü ş mü ş Baggio.