TamSaha 250. Sayı / Eylül 2025

Uruguay hegemonyası veMussolini propagandası Federasyonları Birli ğ i olan FIFA kurulmu ş tu. Dikkat edilece ğ i üzere futbolun bu en üst uluslararası kurumu olu ş tu- rulurken toplantıya futbolunmucidi olan İ ngilizler ve onlarla birlikte Birle ş ik Krallık bayra ğ ı altında bulunan, dolayısıyla da İ ngilizlerden kısa bir süre sonra futbol federas- yonlarını kurup ulusal takımlarını olu ş turan İ skoçya, Galler ve İ rlanda i ş tirak etmemi ş ti. Zira oyunu icat eden ve kurallarını da koyan kesim olarak futbolun ba ş kaları tarafın- dan yönetilmesi ihtimali o devirde onlar için hayli ş üpheyle yakla ş ıla- bilecek bir durumdu. Ancak FI- FA’nın kurulu ş u esnasında İ ngiltere, İ skoçya, Galler ve İ rlanda Federas- yonları tarafından olu ş turulan ve oyunun kurallarını belirleyen IFAB (International Football Association Board – Uluslararası Futbol Birli ğ i Heyeti) tarafından konulan kural- lara sadık kalınaca ğ ının deklare edilmesiyle birlikte bu sorun da ortadan kalkacaktı. Sırada, FIFA’nın üstlenece ğ i ilk uluslararası organizasyon vardı. Bu da 1920 Antwerp Olimpiyatla- rı’ndaki futbol turnuvası ola- caktı. Ancak olimpiyatlarda futbolun daha evvelden oynandı ğ ını da belirtmeden geçmemek gerekir. 1896’da Atina’da düzenlenen ilkmo- dern olimpiyat oyunlarında gösteri amacıyla çe ş itli futbol maçları oynanmı ş ama bun- ların sonunda herhangi bir tarafa madalya verilmemi ş ti. 1900’deki Paris Olimpiyat- ları’nda Birle ş ik Krallık, Fransa ve Belçika’yı temsilen birer takımın, 1904 St. Louis Olimpiyatları’ndaysa Kanada adına bir ve ABD adına da iki takımın boy gösterdi ğ i, yine göstermelik denebilecek basit organizasyonlar düzenlenmi ş ti. Burada da katılan takımlara 1896’daki gibi madalya da ğ ıtılmamı ş tı belki ama Atina Karması veya İ zmir Karması gibi takımlar yerine hiç olmazsa do ğ ru- dan ülkeleri temsil eden takımlar mevcuttu (yine de bunların ulusal federasyonlar tarafından olu ş turu- lan ulusal takımlar olmadı ğ ının altını da çizmek lâzım). Futbolun ciddi anlamda olimpiyat- larda bir turnuva biçiminde oynan- masıysa 1908 Londra Olimpiyat- ları’nda gerçekle ş ecekti ve bu tarihten itibaren oyunlardaki futbol turnuvasına olan ilgi de artacaktı. Öyle ki 1908’deki oyunlarda altı takımboy gösterirken bu sayı 1912’de 11’e, 1920’de 14’e, 1924’teyse 22’ye kadar yükselecekti. FIFA, olimpiyatlardaki futbol turnuvası- nın organizasyonunu ev sahibi ülkenin omuzlarından alıp kendisi üstlenmeyi kabul etti ğ inde takvim- ler 1914’ü gösteriyordu ama Birinci Dünya Sava ş ı nedeniyle 1916 oyun- larının iptal edilmesi nedeniyle FIFA’nın yapaca ğ ı ilk olimpik futbol organizasyonu 1920’ye sarkacaktı. FIFA, olimpiyatlardaki futbol turnu- vasını organize etmeyi kabul etti- ğ inde aynı zamanda bu turnuvayı amatörler arasında dünya ş ampiyo- nunu belirleyen bir turnuva olarak kabul edece ğ ini de açıklamı ş tı. 1924 Paris Olimpiyatları’ndan itibarense profesyonel futbolcuların da turnu- vaya katılmasına izin çıkmasıyla birlikte olimpik futbol turnuvası futbolda dünya ş ampiyonunun res- men belirlendi ğ i bir organizasyon hâlini alacaktı. 1924 ve 1928 yılla- rında düzenlenen Olimpiyat Oyun- larındaki futbol müsabakalarına seyirci bazındaki ilgi de önceki oyunlardakine kıyasla gitgide artmaktaydı. Fakat 1932’deki oyunların Los An- geles’ta yapılacak olması, i ş leri biraz karı ş tırdı. Zira ABD, dünyada futbolun Britanya dı ş ında oynan- maya ba ş landı ğ ı ilk noktalardan biri olmasına kar ş ın, oyunun bir türlü fazla popülarite kazanamadı ğ ı, hatta beyzbol, basketbol ve Ameri- kan futbolu gibi sporların da geli ş - mesiyle birlikte iyiden iyiye arka planda kaldı ğ ı bir ül- keydi. Bunun yanı sıra FIFA ve IOC (Uluslararası Olim- piyat Komitesi) arasında, profesyonel futbolcuların olimpiyatlarda boy göster- mesi hususunda da anla ş - mazlık çıkmı ş tı. IOC, 1924 ve 1928 oyunlarına profes- yonel futbolcuların katıl- mı ş olmasından rahatsızdı ve bu durumun devam etmesini istemedi ğ ini de açıkça ifade etmi ş ti. FIFA 31 Dünya Kupası’nın do ğ u ş u öncesinde 1924 ve 1928 Olimpiyatları’ndaki futbol turnuvaları da FIFA tarafından gayriresmî birer dünya ş ampiyonası olarak düzenlenmi ş ve bu iki turnuvada da altın madalya Uruguay’ın olmu ş tu. Uruguay, 1930’daki ilk Dünya Kupası’nda da hem ev sahibi hemde ş ampiyon olurken dünya futbolundaki hâkimiyetini iyice perçinlemi ş ti. 1934’te Avrupa’da düzenlenen ilk turnuvadaysa İ talya, diktatörü Mussolini’nin yo ğ un propagandalarının gölgesinde kupayı havaya kaldırmı ş tı. Dünya Kupası Tarihi-1 30 Onur Erdem odern futbolun resmî do ğ um tarihi olarak da gösterilebilecek 26 Ekim 1863’ten ( İ ngiliz Futbol Federasyonu demeyi uygun gördü ğ ümüz Th e Football Asso- ciation’ın kurulu ş tarihi) kısa bir süre sonra futbol, Kıta Avru- pası’nda ve Amerika kıtasında da popülerlik kazanmaya ba ş - lamı ş tı. 20. yüzyılın ba ş ların- daysa futbolun artık onlarca farklı ülkede oynanıyor olması ve bu ülkelerde yava ş yava ş ulusal takımların da olu ş turul- masıyla birlikte, uluslararası bir organizasyon çatısının gerekli- li ğ i de ortaya çıkmı ş tı. Bunun üzerine 21 Mayıs 1904 tarihinde Paris’te bir araya gelen Belçika, Hollanda, Danimarka, İ sveç ve İ sviçre Futbol Federasyonları yetkilileriyle henüz ulusal futbol federasyonlarını kuramamı ş Fransa ve İ spanya adına temsil- cilerin de katıldı ğ ı bir toplantı düzenlenmi ş , görü ş melerin so- nucunda da Uluslararası Futbol M 1920 Olimpiyatlarının ş ampiyonu Belçika...