TamSaha 260. Sayı / Temmuz 2026

İ talya’nın Internazionale takımında oynamaktadır. Lionel Messi de ABDMLS futbol takımı Inter Miami’de top ko ş turmaktadır. Evet, İ stanbul ile San Francisco ş ehri arasında pek çok co ğ rafî benzerlik var. İ stanbul yedi tepe, San Francisco’da 41 tepe var. İ stanbul’un San Francisco’ya kadimli ğ i (sahihli ğ i teyide muhtaç ise de) ş u Hadis-i Ş erif’te görülür: “ İ stanbul mutlaka fethedilecektir. Onu fetheden komutan ne güzel komutan, onu fetheden ordu ne güzel ordudur.” San Francisco için böyle bir söz var mıdır ki? İş te, görü- nen o, daha kadim ş ehir olması itibarı ile primus inter urbes için en azından kronolojide önce İ stanbul’da Altın Boynuz var, San Francisco Golden Gate adı daha sonra- dır. Neden? Çünkü San Francisco Golden Gate adını Kaptan John C. Fremont’ın 1846’da görüp esinlendi ğ i İ stanbul Golden Horn’dan almı ş tır. Türkiye-Paraguaymaçının oynandı ğ ı Bay Area Stadyumu, San Francisco Körfezi yanındaki Santa Clara’dadır. Pek çok Türkün de çalı ş tı ğ ı Silicon Vadisi de buradadır. İ stanbul’daki 63 metrelik Galata Kulesi 1348’de yapılmı ş iken Alfred Hitchcock’un Vertigo filminde de geçen 1933’te in ş a edilen San Francisco Coit Tower ise tamda 64metredir. İ stanbul’un Marmara Denizi açıklarında Prens Adaları ve Yassıada var. Bugün “Demokrasi ve Özgürlükler Adası” ismi verilerekmüze yapılan Yassıada, 27 Mayıs Darbesi’nde yargılama yeri ve hapishane idi. A ş a ğ ıdaki Coit Tower’ın arkasındaki ada da San Francisco Körfezi- Golden Horn’daki ünlü Alcatraz Adası Hapishanesi ise (ki yüksek ihtimalle Alcatraz Adası) bu durumdi ğ er bir İ stanbul-San Francisco benze ş mesidir. NitekimAlcatraz Hapishanesi de bugünmüzedir. İ stanbul’a ta ş ı topra ğ ı altın denirken 1849’da San Fran- cisco’ya “altına hücum” var. Bu San Francisco Levi’s Stadyumu, adını 1849 yılındaki “Altına Hücum”dan alan San Francisco 49ers Amerikan futbolu takımının ev sa- hibi maçlarının oynadı ğ ı stattır. Levi’s kot pantolonları da bu 1849’daki altınmadeni arayanmaceraperestlere dayanıklı giyim için icat edilmi ş ti. Levi Strauss ve Jacob Davis altın yerine Levi’s adlı kot pantolonu bularak zengin olmu ş lardır. İ stanbul’da M.S. 537 yılında yapılan Hagia Sophia kilisesi (bugün cami) var iken San Francisco adını Saint Francis of Assisi’den yani 1776’da kurulan Mission San Fran- cisco de Asís’den alır. San Francisco’daki Golden Gate Köprüsü 1933’te yapıl- mı ş iken Bo ğ aziçi’nde Bo ğ az Köprüsü 1973’te açıldı. İ stanbul Golden Horn’da üç, Bo ğ az’da üç köprü ile İ stanbul’da toplam6 köprü var. San Francisco’da 7 köprü var. Jeopolitik kritiktir. Türkçe’de İ bn Haldun’a atfedilen ama Ahmet Hamdi Tanpınar’ın Huzur kitabında geçen “Co ğ rafya kaderdir” sözü dillere pelesenktir. San Francisco da İ stanbul da yüksek riskli deprem bölgeleridir. İ stanbul’un enlemi 41° Kuzey iken ve San Francis- co’nunki ise 37° Kuzey enlemi ile yakındır. Rusya’nın en do ğ usundaki 43° Kuzey enlemindeki Vladivostok ş ehrinde de Zolotoi Rog (Goldon Horn) var. Öyleyse bir retorik soru; “Golden Horn’ların olu ş umu kuzey enlemlerine mi ba ğ lıdır?” İ stanbul’un karde ş ş ehirleri arasında San Francisco ve Vladivostok yok ama bu benzerliklerden dolayı karde ş ş ehir olabilirler. İ stanbul, San Francisco ve Vladivostok ruh ikizi gibi ruh ş ehri, co ğ rafyasıdır. 27-30 Kasım 2025 tarihlerinde Türkiye’yi ziyaret eden Papa 14. Leo’nun gezi için resmî logolarından biri 1915 Çanakkale Köprüsü idi. Bu logo tasarımında Asya ile Avrupa’nın kesi ş imi temsil edilirken Hz. İ sa’nın Allah ile insanlık arasındaki köprü olması da simgelenmi ş tir. İ stanbul için “Kıtaların birle ş ti ğ i yer” de denir. İş te merhumCumhurba ş kanlarımızdan Süleyman Demirel’in “Adriyatik’ten Çin Seddi’ne” ifadesi gibi Altın Boynuz temelinde İ stanbul’dan batıya San Francisco’ya, do ğ uya da Vladivostok’a. Bu yazı yazıldı ğ ı ve bu dergide yayınlandı ğ ı anda Dünya Kupası devam etmektedir. 2026 FIFA Dünya Kupası final maçı 19 Temmuz 2026 Pazar günü NewYork New Jersey- MetLife Stadı’nda oynanacak. Bu yazının sahibi Artuç 1994-1997 arası YÖK bursu ile ABD’de yüksek lisans yaparken yine ABD’de düzenle- nen 1994 FIFA Dünya Kupası’nda 10 Temmuz 1994 Pazar günü NJ Giants Stadı’nda saat 12.00’de 47 nolumaç olarak oynanan “Almanya: 1 - Bulgaristan: 2” maçına gitmi ş ti. 1995’te Madison Square Garden’da NY Knicks-Minne- sota Timberwolves basketbol maçına da gitmi ş tim. Bu bahane ile 53 yıl sonra bu yıl yani 2026’da NBA basket- bol ş ampiyonu olan NY Knicks’i de tebrik ederim. Ege’deki Miletoslu olan ünlümimar Hippodamos, Aydın Söke’deki Priene Antik Kenti’nde birbirini dik kesen ızgara plan (Hippodamian Plan) sistemini in ş a etmi ş tir. Manhattan/NYC’deki sokaklarının böyle birbirini dik kesmesinin esini de Söke’deki Priene’dir denir. Downtown Manhattan’da East River üzerindeki Bro- oklyn Köprüsü’nü Alman kökenli ABD’li John Augustus Roebling 1883’te in ş a etmi ş tir. Roebling’in kızı veya to- runu olan E. Roebling Cadwallader 1931’de Hamburg’da Savarona yatını yaptırmı ş ama yüksek vergilerden do- layı yatı ABD’ye sokamamı ş tır. Atatürk rahatsızlandı- ğ ında deniz havası iyi gelir diye kullanılmak için Türkiye bu Savarona yatını satın almı ş tı. Nite- kimAtatürk, Savarona ile Marmara Denizi’nde dola ş mı ş tır da... İş te ABD’de 97 Troy ş ehri var. NYC’da Brooklyn Köprüsü’nün altında Pier 17 iskelesi var. Tamda Troy’un yanı ba- ş ında oto plakası 17 olan Çanakkale ile NYC’nin karde ş ş ehir olması için se- bepler. Ünlü yönetmen Elia Kazan Kayse- ri’den ABD’ye göç etmi ş tir. Manhat- tan’ın öte yanında yani Batı’sındaki Hudson River’ın di ğ er yakasındaki Hoboken/NJ ise Elia Kazan’ın yönetip Marlon Brando’nun ba ş rolünde oldu ğ u “On theWaterfront” filminin çekim mekânıdır. Bu kült film 1955 yılında 8 dalda Oscar kazanmı ş tır. 31 yıl anı olarak sakladı ğ ımyukarıdaki 1994 Dünya Ku- pası maçı (Almanya: 1 - Bulgaristan: 2) biletini 2025 yı- lında ÇOMÜ’de kardiyoloji doktorumProf. Dr. Bahadır Kırılmaz’a hediye ettim. 1994’deki Dünya Kupası maçına gitti ğ imGiants Stad- yumu (açılı ş ı 1976 yılı ) ş u an yok, yıkıldı. Ama hemen yanına 2026 FIFA Dünya Kupası’nın finalinin oynana- ca ğ ı MetLife Stadyumu 2010 yılında in ş a edildi. Bu MetLife Stadium’un bulundu ğ u New Jersey eyaleti East Rutherford’un hemen 15-20 kmkuzeybatında Paterson ş ehri var. Peterson, ABD’de Türklerin en yo ğ un oldu ğ u yerdir. Yani nasıl Manhattan/NYC’de Chinatown ve Little Italy var ise Paterson/NJ de bir nevi Little Türkiye veya Türkiyetown gibidir. ABD’de resmî - gayri- resmî 350.000-500.000 Türk oldu ğ una inanılıyor. ABD eski Dı ş i ş leri Bakanı, Massachusetts senatörü John Kerry kendi eyaleti Boston’daki Türk ö ğ renci bollu ğ un- dan dolayı İ stanbul’dan kafiye ile “Boston’a da Boston- bul” denir ifadesini kullanmı ş tı. Zaten Su ş ehri ilçesinden ABD Boston’a göçen Osmanlı tebaası Ermeniler, Bos- ton’daWatertown’da (Su ş ehri) yo ğ unla ş mı ş lardır. ASALA’nın diplomatlarımıza kar ş ı ilk cinayetleri de maalesef ABD’de Los Angeles’ta ba ş ladı. Los Angeles Ba ş konsolosumuz Mehmet Baydar ve muavin konsolos Bahadır Demir, ASALA tarafından 27 Ocak 1973’te Los Angeles’ta ş ehit edildiler. E ğ er Türkiye’miz 2026 Dünya Kupası’nda finaline kala- bilseydi, finalin oynanaca ğ ı bu NJ MetLife Stadı’nın çok yakınında bulunan Paterson’daki soyda ş larımız, 2002 Dünya Kupası üçüncülü ğ ümüz sonrası bir de dünya ş ampiyonu apoletini kazanmamız için desteklerini ş üp- hesiz hiç de eksik etmeyeceklerdi. ABD’de Amerikan futbolu var. Bu yüzden olmalı, ABD’li- ler bizim futbolumuza soccer derler. Bu 2026 FIFA Dünya Kupası ve Florida’nın futbol takımı Inter Miami’deki Lio- nel Messi’li MLS ile ABD’de soccer popülerle ş ti. Peki, basketbol, beyzbol, buz hokeyi, Amerikan futboluna tapan ABD’de 1996’da kurulan MLS’e kadar soccer neden tutulmamı ş tı? Cevap için birkaç spekülatif beyin fırtınası yapmak gere- kirse… Soccer’ın ana vatanı İ ngiltere kabul edilir. NitekimTürkiye’de de ilk soccer’ı 1890’larda İ zmir’de İ ngilizler, Levantenler oynamı ş tı. ABD, İ ngiltere’ye kar ş ı ba ğ ımsızlı ğ ını 4 Temmuz 1776’da ilân etti. Bizim 29 Ekim Cumhuriyet Bayramımızın dengi olan 4 Temmuz bugün ABD’de “Ba ğ ımsızlık Günüdür.” İş te belki de Amerikalılar ba ğ ımsızlıklarını kazandıkları İ ngiltere’nin icat etti ğ i soccer’a zımni tepki, belki de nefret duyduklarından soccer ABD’de tutulmadı. 16 Aralık 1773’te Amerikan kolonistlerinin Britanya’nın yüksek çay vergilerini ve Do ğ u Hindistan Ş irketi’nin tekelini protesto için Kızılderili kılı- ğ ında Boston Limanı’ndaki İ ngiliz gemilerindeki çay sandıklarını denize dökmeleri Amerika’nın İ ngilizlere kar ş ı Ba ğ ımsızlık Sava ş ı’nın öncü eylemi sayılır. Yani ABD’liler 1971’de Cosmos takımının ve 1996’da da MLS’in kurulmasına kadar çay gibi İ ngiliz soccer’ını da denize dökmü ş gibiler! Zaten ABD’de çay de ğ il de kahvenin daha çok sevilmesinin nedeni de İ ngilizlerin çay sevda- sına tepki olabilir! İş te 4 Temmuz, ABD için Soccer’dan da ba ğ ımsızlık olmalı. 1990’da A.Ü. SBF İş letme Bölümü’nde ö ğ renci oldu ğ um zaman “YatırımProjeleri Analizi” dersi hocamProf. Dr. Halil Sarıaslan idi. Master ve doktorası ABD’de Florida Galata Kulesi Coit Tower San Francisco 103 102